Q4 is begonnen: waar moet je als financial nú naar kijken?

September zit erop. De zomervakantie voelt inmiddels alweer ver weg en het laatste kwartaal van het jaar is begonnen.

Voor Finance is dat een interessant moment. Aan de ene kant wordt steeds duidelijker hoe het jaar financieel gaat eindigen. Aan de andere kant heb je nog drie maanden om daadwerkelijk iets met die informatie te doen.

Juist dát maakt Q4 zo belangrijk.

Want een goede financial kijkt in oktober niet alleen naar de cijfers tot en met september, maar vooral naar de vraag:

Wat vertellen die cijfers ons over de komende drie maanden?

Van terugkijken naar vooruitkijken

Een groot deel van finance draait logischerwijs om wat al gebeurd is. Actuals worden verwerkt, resultaten geanalyseerd en afwijkingen verklaard.

Maar in Q4 wordt de combinatie tussen terugkijken en vooruitkijken extra belangrijk.

Stel bijvoorbeeld dat de omzet achterblijft op budget. Dan is het interessant om te weten waardoor dat komt. Maar minstens zo belangrijk is de vraag wat dit betekent voor oktober, november en december. Is er sprake van een tijdelijk effect? Verwachten we dat de achterstand nog wordt ingehaald? Of moeten we onze verwachtingen voor het jaarresultaat aanpassen?

Daarmee verschuift de aandacht van constateren naar sturen.

Kijk kritisch naar je forecast

Een forecast die een paar maanden geleden is opgesteld, is gebaseerd op de informatie die toen beschikbaar was. Inmiddels weet je meer.

Misschien ontwikkelt de omzet zich anders dan verwacht. Kosten vallen hoger uit. Een investering is doorgeschoven. Een project loopt vertraging op. Of er zijn juist commerciële kansen ontstaan die eerder nog niet in beeld waren. Gebruik die nieuwe informatie.

Een forecast is geen poging om achteraf gelijk te krijgen. Het is een zo realistisch mogelijke inschatting van wat je op basis van de huidige informatie verwacht.

In een eerder FIT-artikel over grip op de cijfers na de zomer beschreven we al hoe actuals, scenario’s en een actuele forecast samen helpen om van forecasting een stuurinstrument te maken. In Q4 wordt die vertaalslag alleen maar belangrijker.

Welke afwijkingen verdienen écht aandacht?

Niet iedere afwijking is even belangrijk.

Een kleine kostenoverschrijding kan weinig effect hebben op het totale resultaat, terwijl een ogenschijnlijk kleine verandering in marge grote gevolgen kan hebben wanneer deze structureel is. Kijk daarom verder dan alleen het bedrag.

Vraag jezelf af:

• Is de afwijking incidenteel of structureel?
• Wat gebeurt er als deze ontwikkeling doorzet?
• Heeft dit effect op omzet, marge of cashflow?
• Moeten we onze verwachtingen aanpassen?
• Kan de organisatie hier nog op sturen?

Dat laatste is misschien wel de belangrijkste vraag.

Je kunt uren besteden aan het verklaren van iets wat al gebeurd is. Maar als een analyse laat zien waar je de komende maanden nog kunt ingrijpen, wordt finance pas echt waardevol.

Vergeet de cashflow niet

Een organisatie kan op papier een prima resultaat laten zien en tegelijkertijd druk ervaren op de liquiditeit.

Kijk daarom in Q4 ook kritisch naar wat er daadwerkelijk binnenkomt en uitgaat. Hoe ontwikkelen de debiteuren zich? Zijn er grote betalingen of investeringen gepland? Welke ontvangsten verwachten we nog? En wat gebeurt er met de liquiditeitspositie wanneer omzet later binnenkomt dan verwacht?

Zeker richting het einde van het jaar helpt een actuele blik op cash om verrassingen te voorkomen.

Welke acties staan nog open?

Een rapportage waarin staat dat de kosten hoger zijn dan verwacht, verandert op zichzelf nog niets. Daarvoor is actie nodig.

Maak daarom bij belangrijke afwijkingen concreet wat er moet gebeuren. Wie pakt het op? Wanneer? En welk effect verwachten we daarvan?

Dat hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. Het verschil zit vaak in de stap van:

“De kosten liggen boven budget.” naar: “De kosten liggen boven budget door X. Als dit doorzet, verwachten we effect Y op het jaarresultaat. Daarom spreken we actie Z af.”

Op dat moment wordt een financieel inzicht bruikbaar voor de organisatie.

En dan staat 2027 ook alweer voor de deur

Q4 heeft nog een bijzondere eigenschap: je bent tegelijkertijd bezig met dit jaar én met het volgende.

Budgetten worden opgesteld of afgerond, plannen voor het nieuwe jaar krijgen vorm en aannames moeten worden onderbouwd. FIT schreef eerder al over het belang van een budget dat niet alleen een financieel document is, maar daadwerkelijk als stuurinstrument wordt gebruikt. Die gedachte sluit hier direct op aan: cijfers krijgen pas waarde als ze helpen bij het maken van keuzes.

Gebruik de inzichten uit 2026 daarom ook voor 2027.

Welke aannames bleken realistisch? Waar zat je er structureel naast? Welke ontwikkelingen wil je meenemen? En wat zou je volgend jaar anders willen meten of sturen?

Nog drie maanden om bij te sturen

Q4 wordt vaak gezien als de eindsprint.

Maar voor Finance is het misschien beter om het te zien als het laatste grote stuurmoment van het jaar.

Je weet inmiddels veel meer dan in januari. Je hebt negen maanden aan actuals. Trends worden zichtbaar. Aannames kunnen worden getoetst. En er is nog tijd om actie te ondernemen.

Dus kijk niet alleen naar waar je staat. Kijk vooral naar wat je met die informatie nog kunt doen.